الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )

36

أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )

الف . آثار عقليه : مثلا اگر انسان مضطر شود به ارتكاب احد الضدّين اثر عقلى آن قهرا و جبرا ترك ضد ديگر است ، چون اجتماع ضدّين نشايد ؛ مثل ترك صلاة عند الاضطرار الى النوم . ب . آثار عاديه : آثارى كه عادتا بر اين فعل مترتب مىشود . مثلا شرب خمر عادتا مسكر است . ج . آثار شرعيه بلاواسطه : آثارى كه شرع مقدس بر اين فعل مترتب كرده است ؛ مثل ترتّب حدّ شرعى يا قصاص يا ديه بر فعل مكلف . د . آثار شرعيه مع الواسطه : آثارى كه بر فعل انسان مع الواسطه مترتب مىشوند . حال آثارى كه طبق حديث رفع ، رفع شده خصوص آثار شرعى است كه جعل و رفع آنها به يد شارع است و اما آثار عقلى و عادى و حتى شرعى مع الواسطه مورد بحث ما نيست . سوم . آثار شرعيه‌اى كه بر افعال ما مترتب مىشوند در تقسيم ديگر سه دسته مىشوند : الف . آثار شرعيه‌اى كه بر افعال اختياريه ما با همين عناوين نه‌گانه مذكور در حديث رفع مترتب مىشود ؛ مثل وجوب كفاره كه بر قتل خطايى مترتب مىشود و . . . . اين‌گونه از آثار عند الخطأ مرتفع نمىشود و گرنه تناقض است . ب . آثار شرعيه‌اى كه بر فعل ما با عنوان عمد مترتب مىشود ؛ مثلا اگر كسى در ماه رمضان عمدا افطار كند ، فلان مبلغ كفاره دارد . اين‌گونه از آثار هم وقتى كه عمدى نبود خودبه‌خود مرتفع مىشوند ؛ چون موضوعشان منتفى است و با نبود موضوع حكم هم نابود است و نيازى به رفع شارع نيست ؛ بلكه محال است . چون تحصيل حاصل است كه محال محض است . ج . آثار شرعيه‌اى كه بر افعال اختياريه ما به نحو لا به شرط مترتب شده و بر ذات العمل بار مىشوند نه بر عمل معنون به عنوان خطايى يا عمدى كه به شرط شىء است . مثلا شارع فرموده اگر كسى شراب بخورد هشتاد تازيانه يا عقاب اخروى دارد . اين‌گونه از آثار عند الخطاء و النسيان و . . . مرتفع مىگردد . چهارم . از آن رهگذر كه حديث رفع در مقام امتنان صادر شده ، لذا امورى را رفع